Zdrowe ucho psa w dużej mierze oczyszcza się samo, a opiekun pomaga mu jedynie w widocznej części małżowiny i przy wejściu do przewodu. Nie wkładamy patyczka higienicznego w głąb ucha. Płyn czy chusteczki służą profilaktyce, a nie leczeniu. Nieprzyjemny zapach, wydzielina, zaczerwienienie i ciągłe trzepanie głową to sygnał do wizyty u weterynarza, a nie do kolejnego czyszczenia. Poniżej wyjaśniamy, jak zrobić to bezpiecznie i jakie kosmetyki dla psów się do tego nadają.
Jak wygląda zdrowe, a jak chore ucho psa
Przewód słuchowy psa ma kształt litery L. Najpierw biegnie pionowo w dół, potem skręca poziomo w stronę błony bębenkowej. Ściany przewodu wyściela naskórek z gruczołami, które wytwarzają woskowinę. Woskowina nie jest brudem, tylko naturalną warstwą ochronną z substancjami o działaniu odpornościowym. Ucho ma też własny mechanizm samooczyszczania. Komórki naskórka stale przesuwają się od błony bębenkowej na zewnątrz i wynoszą ze sobą woskowinę oraz drobne zanieczyszczenia. Zespół Tabacci opisał w 2011 r. w „Veterinary Dermatology” promieniste przemieszczanie się nabłonka od błony bębenkowej u psów.
Ten mechanizm przestaje działać, gdy w uchu rośnie wilgotność i temperatura, przybywa woskowiny albo mikroorganizmów. Nie jest to rzadki problem. Badanie Hilla i współpracowników z 2006 r. wskazuje, że zapalenie ucha zewnętrznego może dotyczyć nawet około 10% psów. Analiza O’Neilla i zespołu z 2014 r., oparta na danych z brytyjskich lecznic, umieszcza je wśród najczęściej rozpoznawanych schorzeń u psów.
| Cecha | Zdrowe ucho | Ucho, które wymaga konsultacji |
|---|---|---|
| Kolor skóry | jasnoróżowy, gładki | czerwony, ciemniejszy, pogrubiały |
| Woskowina | niewielka ilość, jasnożółta | obfita, brązowa, czarna, żółtozielona |
| Zapach | neutralny | kwaśny, drożdżowy, gnilny |
| Zachowanie psa | spokojnie daje dotknąć ucha | odsuwa głowę, piszczy, drapie |
| Wygląd małżowiny | pełne owłosienie | wyłysienia, strupy, otarcia |
Jak często czyścić uszy – rasy z długimi i owłosionymi uszami, po kąpieli i pływaniu
Nie ma jednego kalendarza dla wszystkich psów. Lekarze z Cornell Richard P. Riney Canine Health Center zalecają, by zdrowe ucho czyścić tylko wtedy, gdy widać brud lub nadmiar woskowiny. Zbyt częste czyszczenie samo w sobie podrażnia skórę przewodu. Psom z nawracającymi problemami zaleca się zabieg podtrzymujący co 1–2 tygodnie. W trakcie leczenia infekcji, na zlecenie lekarza, uszy czyści się nawet codziennie.
Częstotliwość zależy od tzw. czynników predysponujących. Ten podział zaproponował August już w 1988 r. i weterynarze wciąż z niego korzystają. Należą do nich:
- długie, opadające uszy, które ograniczają przepływ powietrza (cocker spaniel, basset, beagle, seter),
- gęste owłosienie w przewodzie (pudel, shih tzu, bichon, sznaucer),
- wąskie przewody słuchowe (shar-pei, buldog),
- częste pływanie i kąpiele, po których w uchu zostaje woda,
- alergia, czyli najczęstsza pierwotna przyczyna zapaleń.
Po kąpieli lub pływaniu wystarczy osuszyć wejście do ucha ręcznikiem albo przetrzeć je płynem o działaniu wysuszającym. Wilgoć zamknięta pod opadającą małżowiną sprzyja namnażaniu drożdżaków i bakterii.
Czyszczenie płynem krok po kroku
Płyn rozpuszcza woskowinę tam, gdzie wacik nie sięgnie. Dlatego to podstawowa metoda u psów z dużą ilością wydzieliny. Ma to też znaczenie medyczne. Dr Ariane Neuber, specjalistka dermatologii weterynaryjnej, pisze w przeglądzie z 2022 r., że mikroorganizmy chowają się w zalegającej wydzielinie, a ropa potrafi inaktywować niektóre leki. Krople od weterynarza działają więc lepiej na oczyszczone ucho.
Jaki płyn wybrać – skład ma znaczenie
Do pielęgnacji domowej sprawdzi się Dr Seidel Ear Cleaner, przeznaczony dla psów i kotów. Zawiera:
- kwas mlekowy i kwas salicylowy, które rozpulchniają woskowinę i złuszczony naskórek,
- mocznik, który zmiękcza zaschniętą wydzielinę,
- alantoinę, która łagodzi podrażnioną skórę,
- mentol, który daje uczucie chłodu.
Jak wyczyścić uszy psu – 8 kroków
- Przygotuj miejsce. Ręcznik, waciki lub gaziki, smaczki. Zimą pracuj w łazience, latem możesz na zewnątrz. Płyn warto ogrzać w dłoni, bo zimny ciekły środek w uchu to nieprzyjemne zaskoczenie.
- Unieś małżowinę i odsłoń wejście do przewodu.
- Wlej płyn, aż wypełni przewód. Końcówka aplikatora zostaje przy wejściu. Nie wsuwaj jej głęboko i nie ściskaj butelki z dużą siłą, bo ciśnienie może uszkodzić błonę bębenkową. Pies, który nie toleruje wlewania, dobrze znosi zwykle nasączony wacik wyciśnięty przy wejściu do ucha.
- Masuj nasadę ucha przez 20–30 sekund. Charakterystyczne „chlupanie” oznacza, że płyn dotarł w głąb.
- Pozwól psu otrzepać głowę. To potrzebny etap, bo właśnie wtedy rozpuszczona woskowina wydostaje się na zewnątrz. Odsuń twarz.
- Przetrzyj ucho wacikiem na palcu od środka na zewnątrz. Wchodź tylko tak głęboko, jak sięga palec, czyli mniej więcej na jeden staw.
- Powtarzaj, aż wacik będzie czysty. To samo zrób z drugim uchem, za każdym razem świeżym wacikiem.
- Nagródź psa. Smaczek po zabiegu sprawia, że kolejne czyszczenie pójdzie łatwiej.
Jeśli pies piszczy, wyrywa się albo odsuwa ucho przy dotyku, przerwij. Ból świadczy o stanie zapalnym, a wtedy czyszczenie odkłada się do wizyty u lekarza.
Płyn czy chusteczki – kiedy co
Płyn i chusteczki nie konkurują ze sobą. Wykonują różne zadania. Płyn czyści przewód, a chusteczka małżowinę i wejście do ucha. Gotowe Chusteczki płatki do czyszczenia uszu psa i kota 50 szt przydają się podczas spaceru, w podróży, po zabawie w błocie i u psów, które boją się płynu. Dobrze uzupełniają też szybką pielęgnację bez wody opisaną w poradniku Jak umyć psa bez kąpieli.
| Kryterium | Płyn do uszu | Chusteczki do uszu |
|---|---|---|
| Zasięg | cały przewód pionowy | małżowina i wejście do przewodu |
| Woskowina | rozpuszcza nawet zaschniętą | zbiera tylko widoczną |
| Po pływaniu | tak, pomaga osuszyć | do przetarcia zewnętrznej części |
| W podróży | mniej wygodny | idealne |
| Pies lękliwy | trudniejszy w aplikacji | łatwe, szybkie |
| Przed kroplami od weta | zalecany | niewystarczające |
W praktyce: płyn stosujesz w regularnej pielęgnacji raz na jakiś czas, a chusteczki na co dzień, między czyszczeniami. Najlepiej łączyć obie metody.
Czego nie robić – patyczki, woda utleniona, ocet, oliwa
Wiele popularnych porad zamiast pomóc, podrażnia ucho albo zatrzymuje w nim wilgoć. Poniżej sposoby i sytuacje, których lepiej unikać.
Domowe sposoby, które szkodzą
- Patyczki higieniczne. Wpychają woskowinę głębiej, w zakręt przewodu, a przy gwałtownym ruchu psa mogą uszkodzić naskórek. Wacik owinięty na palcu jest bezpieczniejszy, bo palec sam ogranicza głębokość.
- Woda utleniona. Specjaliści z Cornell odradzają ją jednoznacznie, podobnie jak preparaty z alkoholem. Na podrażnionej, często pękniętej skórze w zapalonym uchu pieką i nasilają stan zapalny.
- Ocet jabłkowy. Kwaśny odczyn bywa przedstawiany jako „naturalny antybakteryjny”. Bez kontroli stężenia łatwo jednak o oparzenie chemiczne, szczególnie gdy skóra jest otarta.
- Oliwa i olejki. Zostawiają tłusty film, który zatrzymuje wilgoć i brud. W takim środowisku dobrze rozwijają się drożdżaki Malassezia.
Kiedy nie czyścić ucha wcale
- Czyszczenie „na zapas”. Codzienne przecieranie zdrowego ucha zaburza jego naturalną mikroflorę i barierę ochronną. W przeglądzie Neuber przesadne czyszczenie i drażniące środki znalazły się wśród czynników podtrzymujących zapalenie.
- Płyn przy podejrzeniu pękniętej błony bębenkowej, np. gdy pies przechyla głowę albo traci równowagę. Część substancji może wtedy uszkodzić ucho środkowe i wewnętrzne. Decyzja należy do lekarza.
Pies trzepie głową i drapie ucho – kiedy do weterynarza
Trzepanie głową od czasu do czasu jest normalne. Uporczywe trzepanie, drapanie ucha łapą czy pocieranie nim o podłogę to typowe objawy zapalenia ucha zewnętrznego.
Objawy, które wymagają wizyty
Do weterynarza zgłoś się, gdy zauważysz:
- nieprzyjemny, kwaśny lub gnilny zapach,
- ciemnobrązową, kruszącą się wydzielinę, która przypomina fusy z kawy (częsty obraz przy świerzbowcu usznym),
- żółtą, zieloną lub ropną wydzielinę,
- zaczerwienienie, obrzęk, zwężenie wejścia do ucha,
- ból przy dotyku, piszczenie, agresję przy próbie oględzin,
- przechylanie głowy, chwiejny chód, oczopląs (wtedy wizyta pilna, bo stan zapalny mógł objąć ucho środkowe lub wewnętrzne),
- objawy, które wracają kilka dni po czyszczeniu.
Skąd biorą się zapalenia ucha – co mówią badania
Problem rzadko ogranicza się do samego ucha. Saridomichelakis i współautorzy przeanalizowali w 2007 r. 100 przypadków zapalenia ucha u psów. Najczęstszą przyczyną pierwotną były choroby alergiczne, a wśród drobnoustrojów dominowały drożdżaki Malassezia i gronkowce. Badanie Korbelik i zespołu z 2018 r. pokazało, że w chorym uchu grzybowa mikroflora ubożeje, a Malassezia wypiera inne gatunki. Malayeri i współpracownicy w 2010 r. najczęściej izolowali gronkowce. Swędzące uszy idą więc często w parze ze świądem łap czy brzucha. Szerzej piszemy o tym w artykule: Pies się drapie – przyczyny swędzenia i co pomaga.
Co zrobi weterynarz
Weterynarz oceni przewód otoskopem, a wymaz obejrzy pod mikroskopem (cytologia). Ginel i współpracownicy opisali w 2002 r. progi liczby bakterii i drożdżaków w polu widzenia, które odróżniają ucho zdrowe od chorego. Od wyniku zależy dobór kropli. Nie warto zwlekać. Huang i zespół wykazali w 2009 r., że przewlekły stan zapalny przerasta gruczoły i zwęża przewód, a to otwiera drogę kolejnym infekcjom. W skrajnych przypadkach chrząstka ulega zwapnieniu, a jedynym wyjściem jest operacja usunięcia przewodu słuchowego.
FAQ – najczęstsze pytania o czyszczenie uszu psa
Czym wyczyścić psu uszy w domu?
Najbezpieczniej płynem do uszu przeznaczonym dla zwierząt oraz wacikami lub gazikami. Do szybkiego przetarcia małżowiny wystarczą chusteczki do uszu. Nie używaj wody utlenionej, alkoholu, octu ani oliwy.
Czy można użyć wacików kosmetycznych?
Tak, zwykłe płatki i kulki kosmetyczne się sprawdzą, pod warunkiem że się nie strzępią. Owiń je wokół palca i przecieraj tylko widoczną część ucha. Patyczków higienicznych nie wkładaj w głąb przewodu.
Czy płyn do uszu nadaje się dla kota?
To zależy od preparatu, sprawdź etykietę. Dr Seidel Ear Cleaner jest przeznaczony zarówno dla psów, jak i dla kotów. U kota czyszczenie robi się rzadziej, bo koty zwykle nie mają problemów z uszami bez konkretnej przyczyny.
Jak często czyścić uszy cocker spanielowi?
U zdrowego cocker spaniela zwykle co 1–2 tygodnie i dodatkowo po każdej kąpieli lub pływaniu. Opadające, owłosione uszy słabo się wietrzą, dlatego ta rasa należy do najbardziej narażonych na zapalenia.
Co oznacza brązowa woskowina?
Niewielka ilość jasnobrązowej woskowiny bywa normalna. Ciemnobrązowa, krusząca się wydzielina może oznaczać świerzbowca usznego. Brązowa, tłusta i o drożdżowym zapachu często wskazuje na przerost Malassezii. W obu przypadkach potrzebna jest wizyta u weterynarza.
Czy czyszczenie uszu boli psa?
Zdrowe ucho nie boli przy czyszczeniu. Pies może być najwyżej zaskoczony albo zniecierpliwiony. Jeśli piszczy, wyrywa się lub reaguje agresją, prawdopodobnie ma stan zapalny. Przerwij wtedy zabieg i skonsultuj się z lekarzem.